Lokowanie nadwyżek firmowych: cele, horyzont i rodzaje rozwiązań

Nadwyżka firmowa, czyli które środki można lokować

Nadwyżka finansowa to wolne środki firmy. Najprościej: dodatnia różnica między przychodami a kosztami, czyli pieniądze, których nie trzeba przeznaczać na bieżącą działalność. Trzeba ją odróżnić od całego salda na rachunku firmowym — nie każda złotówka jest wolna.

Duża część salda to kapitał obrotowy. W najbliższych tygodniach wróci do obiegu jako zapłaty dla kontrahentów, zobowiązania podatkowe i wynagrodzenia.

Zanim przedsiębiorca zacznie lokować, musi mieć fundament: zdolność do regulowania zobowiązań w perspektywie kilku miesięcy, także nieplanowanych. Temu służy poduszka finansowa.

Zwykle powinna pokrywać co najmniej trzy do sześciu miesięcy kosztów operacyjnych. Jej dokładna wysokość zależy od branży, stabilności rynku, specyfiki działalności i celów firmy.

W branżach z dużymi, jednostkowymi kosztami — np. przy zakupie nieruchomości pod inwestycję deweloperską — potrzeba większych zasobów. Jeśli firma planuje inwestycje lub rozwój, poduszka powinna urosnąć zawczasu. Środki z poduszki trzymaj tam, gdzie masz do nich bezpośredni dostęp.

Dopiero kwoty powyżej tej rezerwy nadają się do lokowania. Skala jest duża: według miesięcznika „My Company Polska” na koniec grudnia 2023 r. na firmowych kontach w polskich bankach leżało łącznie 468 mld zł depozytów, wobec 422 mld zł rok wcześniej i 288 mld zł w grudniu 2019 r.

Trzymanie nadwyżek na zwykłym rachunku firmowym daje pozorne poczucie bezpieczeństwa. Oprocentowanie kont firmowych jest zwykle bardzo niskie lub zerowe, a inflacja zjada realną wartość pieniędzy. Doradca finansowy w analizie Smart Magazine ujmuje to tak: brak decyzji inwestycyjnej to też decyzja — najczęściej niekorzystna.

Wartości i wskaźniki kluczowe w lokowaniu nadwyżek firmowych

Po co firmie lokować nadwyżki: od ochrony kapitału po zysk

Podstawowy cel lokowania nadwyżek to ochrona siły nabywczej kapitału: pieniądze nie mogą tracić wartości szybciej, niż na siebie zarabiają.

Drugi cel to zamiana zera na odsetki. Nawet bezpieczne lokaty bankowe dla firm dają dziś kilka procent w skali roku, a instrumenty dłużne mogą oferować więcej. To zasadnicza różnica wobec nieoprocentowanego konta.

Trzeci i czwarty cel to płynność i bezpieczeństwo: dostęp do środków wtedy, gdy firma ich potrzebuje, bez niekontrolowanego ryzyka.

Przykład z analizy Smart Magazine: 1 mln zł ulokowany przy 5% rocznie daje około 50 tys. zł odsetek rocznie. Na nieoprocentowanym koncie firmowym ta sama kwota nie zarabia nic — realnie traci przez inflację.

Dla porównania w tej samej analizie wskazano, że bezpieczne lokaty bankowe dla firm dają obecnie 2–4,5% rocznie.

Kolejne cele to dywersyfikacja — rozłożenie środków między różne klasy aktywów i instytucje — oraz względy podatkowe. Niektóre rozwiązania, np. fundusze inwestycyjne, pozwalają odroczyć obowiązek podatkowy od zysków kapitałowych do momentu wypłaty środków.

Lokowanie to tylko jedna z opcji. Nadwyżkę można przeznaczyć na rozwój firmy, wypłaty dla właścicieli i pracowników, spłatę zadłużenia albo inwestycje.

Jeśli firma ma zobowiązania, a nadwyżka pojawiła się jednorazowo, rozsądniej bywa spłacić dług lub wzmocnić biznes niż kupować produkty inwestycyjne. Decyzja powinna wynikać z sytuacji przedsiębiorstwa, a nie z samej dostępności produktów.

Horyzont czasowy: klucz do wyboru rozwiązania

W praktyce nadwyżki porządkuje się według momentu, w którym pieniądze będą potrzebne: od krótkiej, przez średnią, po długą perspektywę.

To ogólna rama, którą firma powinna dopasować do własnego cyklu. Inaczej planuje producent z sezonowym szczytem zamówień, inaczej spółka usługowa rozliczająca się z klientami kwartalnie.

Dopasowanie produktu do terminu jest ważniejsze niż samo oprocentowanie. Jeśli środki mogą być potrzebne na bieżące zobowiązania, długie „zamrożenie” skończy się zerwaniem lokaty i utratą odsetek albo sprzedażą inwestycji w złym momencie.

Im krótszy horyzont, tym większe znaczenie mają płynność i gwarancja kapitału. Im dłuższy — tym więcej miejsca na rozwiązania o wyższym potencjale zwrotu, ale i wyższym ryzyku.

Zamiast lokować całą nadwyżkę w jednej formie, często lepiej podzielić ją na kilka lokat lub inwestycji o różnych terminach. Pozwala to pogodzić ochronę kapitału z dostępem do gotówki i ogranicza ryzyko decyzji w złym momencie.

Taki podział jest tym sensowniejszy, że część instrumentów — np. obligacje — kupuje się najczęściej z perspektywą kilku lat. To wymusza wydłużony horyzont.

Krótki horyzont: lokaty, rachunki oszczędnościowe i płynność

Na najkrótsze okresy klasyką są produkty bankowe: lokaty terminowe, rachunki oszczędnościowe oraz lokaty z możliwością wypłaty i gwarancją kapitału.

Banki oferują je na różne terminy. W ofercie Banku Millennium lokata Millenet pozwala ulokować środki od 1 dnia do 24 miesięcy, a inne produkty dla firm dają gwarancję kapitału i zysku oraz możliwość wpłat i wypłat w dowolnym momencie przy z góry określonym procencie.

To rozwiązanie dla przedsiębiorców, którzy obawiają się niespodziewanego wydatku w trakcie lokaty.

Zalety są oczywiste: bezpieczeństwo, prostota obsługi i dostępność w niemal każdym banku.

Wady też: niskie oprocentowanie, które przy wysokiej inflacji oznacza realną stratę, a w niektórych okresach opłaty od wysokich sald na rachunkach. Wprowadzano je m.in. po to, by banki pokryły koszty działalności.

Przy bardzo niskich stopach banki potrafiły nie dawać właściwie żadnego oprocentowania na rachunkach i lokatach.

Osobno trzeba sprawdzić limit gwarancji depozytów. Depozyty bankowe obejmuje gwarancja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do równowartości 100 tys. euro.

Dla mniejszych kwot to w praktyce pełne zabezpieczenie. Przy dużych nadwyżkach trzeba dzielić środki między instytucje albo sięgać po rozwiązania spoza systemu depozytów bankowych.

Obligacje skarbowe: bezpieczeństwo i ochrona przed inflacją

Obligacje skarbowe uchodzą za jedne z najbezpieczniejszych instrumentów finansowych, bo gwarantuje je Skarb Państwa. Ryzyko niewypłacalności państwa o solidnych fundamentach jest bardzo niskie, a klient korporacyjny może kupić takie papiery przez bank. Zwraca na to uwagę m.in. PKO BP w materiale o inwestowaniu nadwyżek przez firmy.

Szczególną kategorię tworzą obligacje indeksowane inflacją — w Polsce m.in. obligacje 4-letnie i 10-letnie. Ich kupon to wskaźnik inflacji powiększony o marżę, więc gdy inflacja rośnie, rośnie też oprocentowanie.

Jak wskazuje analiza Smart Magazine, polskie obligacje skarbowe indeksowane inflacją dają obecnie około 5,75–6,0% w pierwszym roku. W kolejnych latach kupon zależy od realnej inflacji. Dzięki temu można zachować wartość kapitału także przy rosnących cenach.

Horyzont takich obligacji jest średni lub długi. Powinny być finansowane ze środków, których firma nie potrzebuje na bieżące zobowiązania.

Rentowność obligacji skarbowych zależy od warunków rynkowych. Przy bardzo niskich stopach bywała niska, a klienci korporacyjni mieli dostęp do papierów o niskich rentownościach.

Z drugiej strony przy dużych kwotach ulokowanie nadwyżek w obligacjach skarbowych może być bezpieczniejsze niż trzymanie ich w jednym miejscu.

Ranking potencjalnej rentowności instrumentów lokowania nadwyżek

Obligacje korporacyjne: wyższy potencjał, większa analiza ryzyka

Obligacje korporacyjne to alternatywa dla firm akceptujących wyższe ryzyko w zamian za potencjalnie wyższą rentowność. Emitują je przedsiębiorstwa, które chcą pozyskać środki na rozwój. Ich sytuacja finansowa może się zmieniać wraz z koniunkturą, a za sobą nie mają gwarancji państwa.

Dlatego przed zakupem trzeba ocenić samego emitenta: jego sytuację finansową, poziom zadłużenia i zdolność do obsługi zobowiązań, a także termin wykupu i warunki wcześniejszego wyjścia z inwestycji.

Obligacje korporacyjne nie są tak bezpieczne jak skarbowe i wymagają większej wiedzy oraz samodzielnej analizy. Warto zestawić zyskowność i ryzyko obu kategorii, zamiast porównywać tylko proponowane oprocentowanie.

W praktyce trzeba sięgnąć po dokumenty emisji, sprawdzić kondycję emitenta i ustalić, czy jego profil działalności jest zrozumiały dla zarządu firmy. Bez tego wyższy kupon to rekompensata za ryzyko, którego nie da się kontrolować.

Zalety i wady głównych rozwiązań lokowania nadwyżek

Fundusze inwestycyjne: wygoda, dywersyfikacja i nadzór KNF

Alternatywą dla samodzielnego lokowania są fundusze inwestycyjne. Przedsiębiorca kupuje jednostki uczestnictwa i powierza pieniądze profesjonalistom działającym pod nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego.

Do wyboru są fundusze obligacyjne (bezpieczniejsze), akcyjne (bardziej ryzykowne, ale z większym potencjalnym zyskiem) oraz mieszane. Można więc dopasować poziom ryzyka do polityki firmy.

Atuty to dywersyfikacja — rozproszenie ryzyka między różne rynki, rodzaje instrumentów i formy inwestowania pośredniego — oraz wygoda. Środki z funduszu są dostępne w ciągu kilku dni od transakcji, nie trzeba ustalać terminu zapadalności ani rolować zapadających lokat.

Fundusz inwestycyjny nie może zbankrutować. Podatek od zysków kapitałowych staje się wymagalny dopiero przy wypłacie środków z funduszu, co odracza obowiązek podatkowy.

Trzeba jednak pamiętać o kosztach. Towarzystwa pobierają opłaty manipulacyjne za nabywanie, zbywanie lub odkupowanie jednostek uczestnictwa, a inwestycję można założyć online. W materiale PKO BP z 2021 r. wskazywano, że minimalna wartość inwestycji wynosi 100 zł.

Wysokość opłat i warunki ich pobierania różnią się między instytucjami i bezpośrednio obniżają wynik. Przed wyborem porównaj kilka ofert.

Inwestycje alternatywne i rozwiązania o podwyższonym ryzyku

Firmy z większym doświadczeniem i tolerancją ryzyka mogą sięgnąć po inwestycje alternatywne, które przede wszystkim dywersyfikują portfel — w tym złoto i nieruchomości.

Wymagają wiedzy o danym rynku i mają mniejszą płynność niż produkty bankowe czy fundusze. Przy nieruchomościach wiążą się też z długim czasem zaangażowania kapitału.

Osobną grupę tworzą bankowe lokaty inwestycyjne i dwuwalutowe. W pierwszej firma kupuje od banku opcję, zyskując ekspozycję na rynek walutowy i szansę na dodatkowy zysk, jeśli kurs ułoży się w określony sposób.

W lokacie dwuwalutowej to firma wystawia opcję walutową — inwestuje środki w jednej walucie z możliwością przewalutowania na inną, gdy kurs w momencie wygaśnięcia lokaty osiągnie określony poziom.

Po takie produkty sięgają najczęściej firmy, które na co dzień obracają różnymi walutami — jest to spójne z ich biznesem. Kluczowe jest więc pytanie, czy rozwiązanie pasuje do profilu działalności i czy ryzyko walutowe nie koliduje z podstawową działalnością operacyjną.

Jak połączyć cele i horyzonty w praktyczny plan lokowania

Kolejność jest odwrotna do intuicji: najpierw zabezpieczenie podstaw, nie wybór produktu. Najpierw poduszka finansowa na poziomie kilku miesięcy kosztów operacyjnych, ulokowana tam, gdzie jest bezpośredni dostęp do środków.

Dopiero kwoty powyżej tej rezerwy wchodzą do dalszego planu. Następnie podziel nadwyżkę według horyzontu.

Środki potrzebne w perspektywie miesięcy zostaw w rozwiązaniach płynnych i objętych gwarancją kapitału. Środki o horyzoncie średnim i długim mogą trafić do instrumentów o wyższym potencjale, np. obligacji skarbowych indeksowanych inflacją czy funduszy.

Trzeci krok to dywersyfikacja — między instrumenty bezpieczne i bardziej dochodowe oraz między instytucje, zwłaszcza przy kwotach przekraczających limit gwarancji depozytów.

Na końcu zostaje przegląd. Sytuacja firmy, stopy procentowe i inflacja się zmieniają, więc plan lokowania nadwyżek trzeba co jakiś czas weryfikować i dostosowywać do aktualnych potrzeb oraz akceptowanego ryzyka.

Nie ma jednego najlepszego produktu. Wybór zależy od celu, terminu, w którym pieniądze będą potrzebne, i skłonności firmy do ryzyka.