Składka zdrowotna przedsiębiorcy: zasady, kwoty i odliczenia

Od czego zależy składka zdrowotna przedsiębiorcy

Od 1 stycznia 2022 r. o składce zdrowotnej decyduje forma opodatkowania pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedsiębiorca sam wybiera formę rozliczenia z PIT.

Są cztery formy: skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych i karta podatkowa.

Składka wynosi 9% podstawy wymiaru, a podstawa zależy od formy opodatkowania. Finansuje ją osoba ubezpieczona z uzyskanego dochodu.

Przy skali podatkowej i podatku liniowym wyodrębnia się podstawę wymiaru, stopę procentową i roczną podstawę wymiaru.

Przy ryczałcie składka jest liczona od faktycznych przychodów roku bieżącego albo ustalana w uproszczeniu.

Karta podatkowa to osobna kategoria obok skali podatkowej, podatku liniowego i ryczałtu. Od 2022 r. nie jest dostępna dla nowych podatników.

O wysokości składki decydują więc dwa elementy: wybrana forma opodatkowania oraz osiągany dochód albo przychód. Minimalna miesięczna składka nie zależy od dochodu.

Przy uldze na start podstawą składki zdrowotnej jest 75% przeciętnego wynagrodzenia z IV kwartału roku poprzedniego. Stawka składki wynosi 9% tej podstawy.

Minimalna składka zdrowotna i przykładowe kwoty

Minimalna składka na ubezpieczenie zdrowotne to 9% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego na pierwszy dzień danego roku.

W 2026 r. podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi minimalne wynagrodzenie obowiązujące 1 stycznia, czyli 4 806 zł. Dla tej podstawy składka wynosi 9%. To minimalna miesięczna składka przy skali podatkowej i podatku liniowym.

Minimalna miesięczna składka w 2026 r. przy skali podatkowej i podatku liniowym odpowiada 9% podstawy 4 806 zł. Obowiązuje, gdy podstawa wymiaru nie jest wyższa niż 4 806 zł.

W 2026 r. 9% z 4 806 zł daje 432,54 zł miesięcznie. To konkretna kwota minimalnej składki przy skali podatkowej i podatku liniowym.

W 2024 r. ZUS podał dla niektórych grup ubezpieczonych składkę 699,11 zł, czyli 9% podstawy wymiaru. Kwota ta dotyczy niektórych grup ubezpieczonych i nie jest minimalną składką każdego przedsiębiorcy.

ZUS wskazał też kwotę 13 982,13 zł, stanowiącą 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. To nie jest miesięczna składka przedsiębiorcy.

Kwoty z 2024 r. dotyczą wybranych grup ubezpieczonych. Nie zastępują minimalnej składki przedsiębiorcy w 2026 r., która przy skali podatkowej i podatku liniowym wynosi 432,54 zł.

Minimalna składka zależy od minimalnego wynagrodzenia, a nie od dochodu przedsiębiorcy. Przy niskich dochodach i tak trzeba zapłacić składkę odpowiadającą 9% minimalnego wynagrodzenia miesięcznie.

Przy ryczałcie podstawa wymiaru zależy od przychodów, a stawka wynosi 9%. Przy karcie podatkowej obowiązują odrębne zasady ustalania podstawy. Kwota 432,54 zł dotyczy skali podatkowej i podatku liniowego.

Składka przy skali podatkowej i podatku liniowym

Przy skali podatkowej i podatku liniowym wyodrębnia się podstawę wymiaru, stopę procentową składki i roczną podstawę wymiaru.

W 2026 r. rozliczenie składki zdrowotnej w podatku liniowym obejmuje osoby prowadzące działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym.

Podatek liniowy to stała 19% stawka PIT od dochodów.

Stawka składki wynosi 9%. Składkę oblicza się co miesiąc.

Po zakończeniu roku następuje rozliczenie rocznej podstawy wymiaru.

Minimalna miesięczna składka przy tych formach odpowiada 9% podstawy 4 806 zł.

Dla podstawy 4 806 zł miesięczna składka wynosi 432,54 zł. To dolny wymiar przy skali podatkowej i podatku liniowym.

Podstawą wymiaru przy skali i podatku liniowym jest dochód. Miesięczna składka to 9% przyjętej podstawy; gdy podstawa jest wyższa niż minimalna, kwota zależy od dochodu.

Miesięczna składka to 9% dochodu stanowiącego podstawę wymiaru. Jeżeli dochód jest wyższy niż minimalne wynagrodzenie, składka rośnie proporcjonalnie.

Do końca 2021 r. odliczenie składki zdrowotnej wynosiło 7,75% podstawy i pomniejszało podatek, a nie dochód czy przychód. Od 2022 r. składka wynosi 9% podstawy wymiaru.

Ryczałt: składka liczona od przychodów

Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych podstawa składki zdrowotnej zależy od przychodów.

Są dwa warianty: składka od faktycznie uzyskanych przychodów roku bieżącego albo składka ustalana w uproszczeniu.

Po zakończeniu roku ryczałtowiec rozlicza też roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej.

Stawka składki wynosi 9% podstawy wymiaru. Dotyczy to również ryczałtowców.

Przy ryczałcie podstawa nie jest liczona od dochodu. Tworzą ją przychody, a stawka wynosi 9%.

Podstawa wymiaru przy ryczałcie zależy od wysokości przychodów. Im wyższe przychody, tym wyższa składka.

Ryczałtowiec może pomniejszać przychód o zapłacone składki zdrowotne do określonego limitu. Odliczenia dokonuje w rozliczeniu PIT.

Karta podatkowa, ulga na start i inne przypadki

Karta podatkowa ma odrębne zasady ustalania składki zdrowotnej. To osobna kategoria obok skali podatkowej, podatku liniowego i ryczałtu.

Od 2022 r. karta podatkowa nie jest dostępna dla nowych podatników.

Kto korzystał z niej przed 1 stycznia 2022 r., może ją kontynuować, jeśli spełnia warunki rozliczania się w tej formie.

Przy uldze na start podstawą składki zdrowotnej jest 75% przeciętnego wynagrodzenia z IV kwartału roku poprzedniego.

Obliczanie składki w pozostałych przypadkach dotyczy sytuacji, w których podstawa nie wynika wprost z bieżącego dochodu lub przychodu z działalności. Przykład: składka dla osoby współpracującej.

Przy uldze na start stawka składki wynosi 9% podstawy. Podstawą jest 75% przeciętnego wynagrodzenia z IV kwartału roku poprzedniego.

Przy karcie podatkowej stawka składki wynosi 9% podstawy wymiaru. Podstawa jest ustalana według odrębnych zasad.

Dla osoby współpracującej podstawę wymiaru składki stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego 1 stycznia, czyli 4 806 zł. Stawka wynosi 9%.

Przy karcie podatkowej przedsiębiorca może pomniejszać przychód/dochód o zapłacone składki zdrowotne do określonego limitu.

Roczne rozliczenie i zmiana formy opodatkowania

Roczne rozliczenie podstawy wymiaru składki zdrowotnej dotyczy płatników rozliczających podatek według skali podatkowej, podatku liniowego oraz ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

W 2023 r. niektórzy płatnicy po raz pierwszy dokonali rocznego rozliczenia podstawy wymiaru i samej składki zdrowotnej.

W 2023 r. trzeba było je złożyć na drukach ZUS DRA lub ZUS RCA obowiązujących od 1 maja 2023 r.

Termin upływał 22 maja 2023 r., bo 20 maja wypadało w sobotę.

Do 20 maja 2025 r. część przedsiębiorców rozliczała składkę zdrowotną za 2024 r.

Podstawowy termin to 20 maja; gdy wypada w weekend – kolejny dzień roboczy.

Rozliczenie roczne obejmuje roczną podstawę wymiaru i składkę zdrowotną. Dotyczy skali podatkowej, podatku liniowego i ryczałtu.

Karta podatkowa ma odrębne zasady ustalania składki zdrowotnej.

Kroki w rozliczeniu składki zdrowotnej za rok 2024

Odliczenia składki zdrowotnej – kto może je stosować

Odliczenie składki zdrowotnej przysługuje przedsiębiorcom na podatku liniowym, ryczałcie i karcie podatkowej. Nie przysługuje przy skali podatkowej.

Z odliczenia nie korzystają przedsiębiorcy opodatkowani według skali podatkowej (zasady ogólne). Podatnicy na skali podatkowej nie odliczają składki zdrowotnej. Skorzystali natomiast na obniżeniu stawki PIT z 17 do 12 proc.

Do końca czerwca 2022 r. żaden przedsiębiorca nie miał prawa do odliczenia zapłaconej składki zdrowotnej nawet w najmniejszej części. Lipcowa nowelizacja przepisów to zmieniła.

Lipcowa nowelizacja Polskiego Ładu (Polski Ład 2.0) z 2022 r. umożliwiła odliczenie składki zdrowotnej. Objęła przedsiębiorców na podatku liniowym, ryczałcie i karcie podatkowej.

Przedsiębiorcy rozliczający się według 19-proc. stawki liniowej, płacący ryczałt od przychodów lub opodatkowani kartą podatkową mogą pomniejszać przychód albo dochód o zapłacone składki zdrowotne do określonego limitu.

W zależności od formy opodatkowania odliczenie następuje od dochodu, w kosztach uzyskania przychodów albo od przychodu. Obliczając PIT, składki zdrowotne można zaliczyć do kosztów podatkowych. Taki sposób bywa bardziej opłacalny.

Odliczeniu podlegają składki zapłacone w roku podatkowym. Odliczenia dokonuje się w rozliczeniu PIT.

Odliczeniu podlegają składki na ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odliczenia w PIT reguluje ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nie można odliczyć składki zdrowotnej, której podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) wolny od podatku.

Przed 2022 r. przedsiębiorcy odliczali zapłaconą składkę zdrowotną w wysokości 7,75% podstawy od podatku, a nie od dochodu czy przychodu.

Według Ministerstwa Finansów rozwiązanie dotyczy łącznie ok. 1,4 mln podatników. Ministerstwo Finansów szacuje, że po lipcowej nowelizacji rozwiązanie obejmuje łącznie ok. 1,4 mln podatników.

Przy podatku liniowym odliczenie może nastąpić od dochodu albo w kosztach uzyskania przychodów. Przy ryczałcie i karcie podatkowej odliczenie następuje od przychodu.

Do odliczenia potrzebna jest zapłata składki w roku podatkowym. Samo naliczenie składki nie wystarcza do odliczenia w PIT.

Porównanie form opodatkowania – składka zdrowotna i odliczenia

Zalety i ograniczenia odliczeń składki zdrowotnej